Kościół św. Jakuba

Kościół w Małujowicach wzniesiono w stylu gotyckim około 1250 roku, według części źródeł z inicjatywy księcia Henryka III Białego. Wieś wzmiankowana jest w dokumentach od 1288 roku. Na początku XV wieku dobudowano wieżę i kruchtę. Największy rozkwit kościoła przypadł na XIV-XVI wiek, kiedy wnętrze pokryto unikatowymi polichromiami.

Losy malowideł były burzliwe. W 1817 roku zakryto je tynkiem, a odsłonięto ponownie w drugiej połowie XIX wieku, jednocześnie je przemalowując. W 1964 roku na strychu, nad stropem, odkryto najstarsze fragmenty polichromii. W latach 2010-2012 konserwatorzy z ASP w Krakowie i Warszawie usunęli XIX-wieczne przemalowania i przywrócili malowidłom autentyczny, gotycki wygląd. Dziś to prawdopodobnie największy zespół gotyckich polichromii w Polsce.

Unikatowe polichromie

Największym skarbem kościoła są gotyckie malowidła, które pokrywają niemal całe wnętrze, od prezbiterium, przez nawę, po sklepienia. Przedstawiają sceny biblijne od Stworzenia Świata po Mękę Pańską. Powstawały etapami:

• XIV wiek: najstarsze malowidła, zachowane na strychu,
• ok. 1450 r.: ściany i sklepienie prezbiterium,
• ok. 1483 r.: ściany nawy,
• ok. 1500 r.: malowany strop i belka tęczowa.

Szczególnie imponująca jest scena Sądu Ostatecznego na łuku tęczowym. To właśnie jej kościół zawdzięcza przydomek „śląskiej Kaplicy Sykstyńskiej”.

Architektura i wyposażenie

Z zewnątrz kościół wygląda skromnie: to jednonawowa świątynia z prostokątnym prezbiterium i wieżą. Wewnątrz, oprócz malowideł na ścianach, warto zwrócić uwagę na:

• drewniany strop z początku XVI wieku, złożony z 640 malowanych desek z roślinnymi i zwierzęcymi ornamentami,
• polichromowaną belkę tęczową, zdobioną tym samym wzorem co strop,
• gotyckie cyborium z datą 1511 zapisaną na podstawie,
• gotycki portal zachodni ze sceną Koronacji Matki Boskiej.

Znaczenie i ochrona

22 listopada 2022 roku kościół w Małujowicach został uznany za Pomnik Historii, jeden z najcenniejszych zabytków w Polsce. Jest też najważniejszym punktem Szlaku Polichromii Brzeskich i przystankiem dla pielgrzymów na Drodze św. Jakuba Via Regia. Świątynia pozostaje czynnym kościołem parafialnym i jest dostępna dla zwiedzających.

O tym, jak w latach 2010-2012 konserwatorzy z ASP w Krakowie i Warszawie przywrócili malowidłom autentyczny, gotycki wygląd, przeczytasz we wpisie Renowacja polichromii w kościele św. Jakuba.

Uczysz historii lub plastyki? Na lekcję możesz wykorzystać bezpłatną kartę pracy o polichromiach do pobrania.

Czytaj dalej

• Renowacja polichromii: jak konserwatorzy z ASP przywrócili malowidłom gotycki wygląd.
• Szlak Polichromii Brzeskich: 53 km i kilkanaście gotyckich kościołów.
• Historia Małujowic: ponad 700 lat dziejów wsi.