Historia Małujowic

Małujowice to dziś spokojna wieś w gminie Skarbimierz, zamieszkana przez nieco ponad 400 osób. Jej historia sięga jednak ponad 700 lat wstecz i splata się z najważniejszymi wydarzeniami w dziejach Śląska.

Skąd wzięła się nazwa?

Nazwa wsi pochodzi od polskiego słowa „mały” i pierwotnie oznaczała po prostu niewielką osadę. W średniowiecznych dokumentach pojawia się jako Malewicz (1288), Mulowitz (w spisie dóbr biskupstwa wrocławskiego z przełomu XIII i XIV wieku) oraz Maluyewicz (1315). Z czasem nazwa uległa zniemczeniu, przechodząc od formy Malevitz do Mollwitz, pod którą wieś przez stulecia znana była w Europie.

Średniowieczne początki

Wieś lokowano na prawie niemieckim, a akt lokacyjny przewidywał budowę kościoła i wydzielenie ziemi na jego utrzymanie. Około 1250 roku, według części źródeł z inicjatywy księcia Henryka III Białego, wzniesiono gotycki kościół, dziś znany jako kościół św. Jakuba. W pierwszej połowie XIV wieku przebudował go i rozbudował miejscowy właściciel, Samborius.

W XV i na początku XVI wieku wnętrze świątyni pokryły polichromie, a około 1500 roku założono drewniany strop z ponad 600 malowanymi deskami. To wtedy powstał skarb, który dziś przyciąga do Małujowic miłośników sztuki z całej Polski.

Czasy reformacji

W 1526 roku kościół przejęli ewangelicy i pozostał w ich rękach przez ponad cztery stulecia, aż do końca II wojny światowej. W 1817 roku średniowieczne malowidła zakryto tynkiem. Ponownie odsłonięto je w latach 60. XIX wieku.

Bitwa, która zmieniła losy Śląska

Najsłynniejszym wydarzeniem w dziejach wsi jest bitwa pod Małujowicami z 10 kwietnia 1741 roku, najbardziej znana bitwa wojen śląskich. Na polach wokół wsi armia pruska Fryderyka II pokonała wojska austriackie, co przesądziło o przejściu Śląska pod panowanie Prus. Nazwa Mollwitz trafiła wtedy do podręczników historii w całej Europie. Szczegóły opisujemy we wpisie Bitwa pod Małujowicami.

XIX i XX wiek

Wieś przez kolejne stulecia zachowała rolniczy charakter. Około 1910 roku na południe od zabudowań powstała stacja kolejowa, która ułatwiła mieszkańcom kontakt z Brzegiem i okolicą.

Przełomem był 1945 rok. Po II wojnie światowej wieś znalazła się w granicach Polski, niemiecką nazwę Mollwitz zastąpiono polską nazwą Małujowice, a kościół św. Jakuba po ponad 400 latach wrócił do katolików. W 1964 roku na strychu świątyni odkryto najstarsze, XIV-wieczne fragmenty polichromii.

Małujowice dziś

W latach 2010-2012 konserwatorzy z ASP w Krakowie i Warszawie przywrócili malowidłom ich gotycki wygląd, o czym piszemy we wpisie Renowacja polichromii w kościele św. Jakuba. W 2022 roku kościół został uznany za Pomnik Historii.

Dziś o życie wsi dbają jej mieszkańcy, m.in. Koło Gospodyń Wiejskich MAŁUJOWICZANKI. Jeśli chcesz poznać Małujowice na własne oczy, sprawdź, co warto tu zobaczyć.

Czytaj dalej

• Kościół św. Jakuba: gotyckie polichromie z XIV-XVI wieku i „śląska Kaplica Sykstyńska”.
• Bitwa pod Małujowicami: jak zaśnieżone pola wsi zdecydowały o losach Śląska.
• Małujowice na Drodze św. Jakuba: Via Regia przez naszą wieś.